افشای اسناد جرائم ارتکابی توسط نیروهای حافظ صلح ملل متحد: گزارشی برای خاموش کردن شعله انتقادات

  • ۲ سال پیش
  • ۵۳۸
  • 0

در آستانه سال ۲۰۱۶ میلادی، سازمان ملل متحد گزارشی خلاصه از عملکرد ۷ دهه‌‌ای نیروهای حافظ صلح ارائه کرد و نقش‌آفرینی این نیروها را از اولین مأموریت در مصر تا کنون، مورد بررسی قرار داد. طی سال‌های اخیر و با افشای اسناد و اطلاعات مربوط به وقوع جرائمی چون تجاوز توسط نیروهای حافظ صلح ملل متحد در کشورهای میزبان مأموریت‌های حفظ صلح، انتقادات از عملکرد و ماهیت این نیروها به‌میزان گسترده‌ای افزایش یافته است. روز ۲۹ دسامبر سال ۲۰۱۵ سازمان ملل متحد در گزارشی ضمن بررسی عملکرد این نیروها از زمان تأسیس در سال ۱۹۴۸ تا کنون، کوشیده است تا به تأکید بر نقش برجسته مأموریت‌های حفظ صلح ملل متحد در ایجاد صلح در مناطق جنگ‌زده تا حدودی از با این انتقادات بکاهد. در این گزارش ضمن اشاره به شکست‌های متعدد مأموریت‌های این سازمان به‌خصوص در رواندا و یوگسلاوی که مرگ حدود یک میلیون نفر را به‌دنبال داشت، به برخی موفقیت‌های این مأموریت‌ها نیز اشاره شده است. در ادامه متن این گزارش ارائه گردیده است.

مأموریت‌های حفظ صلح سازمان ملل زمانی شروع شد که کمتر از سه سال از تولد این سازمان بین‌المللی می‌گذشت و شعله‌های جنگ میان اعراب و اسرائیل در سال ۱۹۴۸ افروخته شده بود. اولین مأموریت حفظ صلح سازمان ملل در همان سال در کشور مصر آغاز شد. در این سال ۱۲۰ مرد غیرمسلح با لباس‌های رنگارنگ از طرف سازمان ملل مأمور شدند تا در کشور مصر بر آتش‌بس متزلزل میان طرف‌های مخاصمه نظارت داشته باشند.

امروز در حالی‌که هفتادمین سالگرد تأسیس سازمان ملل را پشت سر می‌گذاریم، این بذر کوچک تبدیل به درختی بزرگ با ۷۱ شاخه نظامی گسترده شده است که صدها هزار نظامی از کشورهای مختلف عضو سازمان ملل در آن حضور دارند. حفظ صلح و امنیت بین‌المللی یکی از سه مبنای تشکیل سازمان ملل است. دو شعار دیگر اصلی این سازمان توسعه پایدار کشورها و تضمین رعایت حقوق بشر می‌باشد. اولین ثمره تلاش سازمان ملل در این راه تأسیس «سازمان نظارت بر آتش‌بس ملل متحد»[i] بود که فارغ از مرزهای جغرافیایی، اولین نهاد بین‌المللی برای انجام مأموریت‌های حفظ صلح به‌شمار می‌رود.

امروزه «دپارتمان عملیات‌های حفظ صلح سازمان ملل متحد»[ii] بالغ بر ۱۲۵ هزار کارمند دارد که حدود ۱۰۶ هزار نفر از آن‌ها از ۱۲۲ کشور جهان با پوشیدن یونیفورم سازمان در ۱۶ مأموریت فعلی حظور دارند. یکی از مأموریت‌های حفظ صلح حال حاضر همان مأموریتی است که از ۲۹ می ۱۹۴۸ آغاز شده بود و هنوز ادامه دارد. این مأموریت نشانه‌ای تأسف‌بار برای تشخیص میزان دشواری حفظ صلح پایدار در جهان به‌شمار می‌رود. بنا بر سخنان «هرو لادسوس» دبیر مأموریت‌های حفظ صلح سازمان ملل، ۱۴ ماه گذشته دورانی اساسی برای حفظ صلح سازمان ملل بوده است. او در مصاحبه با مرکز رسانه‌ای سازمان ملل گفت: «ما برای اولین بار در طول تاریخ ۱۱۰ مقام ارشد نظامی جهان و ۴۰ هزار نیروی نظامی یونیفورم‌پوش سازمان ملل را در یک گردهمایی در سپتامبر امسال دور هم جمع کردیم. یک موفقیت بزرگ دیگر برگزاری همایش حفظ صلح در مرکز فرماندهی نیروهای حافظ صلح سازمان ملل بود. این همایش به ۵۴ کشور این فرصت را داد تا با نیازهای اساسی ما آشنا شوند.»

در بهار سال ۲۰۱۵ آقای لادسوس یک «واحد نیروهای استراتژیک» تأسیس کرد تا نیازهای نیروهای حافظ صلح و نحوه برآورده سازی این نیازها را طی ۵ سال آینده مشخص کنند. در مرکز فرماندهی نیروهای حافظ صلح ملل متحد در نیویورک و در یک ویترین شیشه‌ای جایزه صلح نوبل قرار دارد که در سال ۱۹۸۸ به دلیل نقش مؤثر این نهاد در حفظ صلح (به‌عنوان یکی از اهداف اصلی سازمان ملل متحد) به آن اهدا شد. زیر این جایزه نوشته شده است: «بنابراین، سازمان جهانی آمده است تا نقشی اساسی‌تر در امور جهانی بازی کند و اعتماد بیشتری نسبت به آن ایجاد شده است.»

شاید در زمان تأسیس سازمان نظارت بر آتش‌بس ملل متحد در بهار ۱۹۴۸ کسی تصور نمی‌کرد که این نهاد بین‌المللی در آینده چه اهمیتی پیدا خواهد کرد، حتی آن ۱۱ عضو شورای امنیت که این نهاد را برای کمک به سازمان ملل در راستای نظارت بر آتش‌بس میان اعراب و اسرائیل در فلسطین تأسیس کرده بود. در آن سال ۷۰ ناظر نظامی که بیشتر تبعه آمریکا و بلژیک بودند به‌همراه ۵۰ گارد غیرمسلح از سازمان ملل در حالی به منطقه رسیدند که لباس و کلاه آبی امروزی نیروهای حافظ صلح را نداشتند تا آن‌ها را از سایر افراد قابل تشخیص کند. این حرکت در سال ۱۹۴۹ با تأسیس «گروه نظامی ناظر ملل متحد» در هند و پاکستان ادامه پیدا کرد تا آتش‌بس میان این دو کشور حفظ شود.

تا چندین سال بعد، وظیفه این نیروها «نظارت بر آتش‌بس» بود، نه «ایجاد آتش‌بس». در سال ۱۹۵۶ اولین «نیروهای اضطراری ملل متحد» در آسیای غربی تشکیل شد تا بحران سوئز را حل کند. در همین زمان بود که نیروهای حافظ صلح به لباس‌های آبی با لوگوی سازمان ملل مجهز شدند تا از سایر نیروهای نظامی قابل تفکیک باشند. در تمام این سال‌ها، نیروهای حافظ صلح با خطرات جانی متعددی روبرو بوده‌اند؛ از مخاصمات مسلحانه گرفته تا بیماری یا حوادث دیگر. سرگرد «رنه دلاباریه» از فرانسه اولین نیروی حافظ صلح ملل متحد بود که در ۶ جولای ۱۹۴۸ حین انجام وظیفه جان خود را از داست. حدوداً دو ماه بعد در ۱۷ سپتامبر ۱۹۴۸، فردی که نقش میانجی و مذاکره‌کننده را میان طرفین درگیر ایفا می‌کرد (کنت فلک برنادوت از سوئد) به‌همراه معاونش توسط افراطیون اسرائیلی به‌قتل رسید.

دپارتمان مأموریت‌های حفظ صلح ملل متحد در سال ۱۹۹۲ تأسیس شد. در این زمان، تعداد مأموریت‌های حفظ صلح در کشورهای مختلف و پیچیدگی این مأموریت‌ها اقتضا می‌کرد که یک نهاد اختصاصی برای پیشبرد مأموریت‌های تأسیس شود. تا پیش از این تاریخ، مأموریت‌ها توسط «دفتر امور سیاسی خاص ملل متحد» اداره می‌شد. مأموریت ملل متحد در کنگو از سال ۱۹۶۰ کلید خورد که اولین مأموریت «کلاه‌ آبی‌ها» در مقیاس گسترده به‌شمار می‌رفت و در آن ۲۰ هزار پرسنل نظامی حضور داشتند و می‌کوشیدند تا شعله‌های جنگ را در این کشور خاموش کنند. این مأموریت برای سازمان ملل هزینه‌های زیادی داشت، من‌جمله کشته شدن ۲۵۰ نیروی نظامی حافظ صلح و هم‌چنین کشته شدن دبیرکل وقت سازمان «داگ هامرشولد» در حادثه هوایی.

امروزه سازمان ملل گستره مأموریت‌های خود را به‌میزان زیادی افزایش داده است؛ از به‌کارگیری نیروهای نظامی جهت نظارت بر آتش‌بس گرفته تا تأسیس بنگاه‌های پیچیده چند بعدی که برای تضمین اجرای موافقتنامه‌های صلح و حفظ صلح پایدار طراحی شده‌اند. اگرچه نیروهای نظامی هسته مرکزی مأموریت‌های حفظ صلح را تشکیل می‌دهند، اما این مأموریت‌ها به تخصص‌های دیگری نیز احتیاج دارند، من‌جمله مدیران اجرایی، اقتصاددانان، افسرهای پلیس، متخصصان حقوقی، ناظران انتخاباتی، ناظران حقوق بشر، امور مدنی، متخصصان دولتی، فعالان حقوق بشردوستانه و متخصصان ارتباطات و اطلاعات عمومی.

از سال ۱۹۸۹ تا ۱۹۹۴ شورای امنیت سازمان ملل دستور آغاز ۲۰ مأموریت جدید را صادر کرده است که تعداد نیروهای حافظ صلح را از ۱۱ هزار به ۷۵ هزار نفر افزایش داد. این مأموریت‌ها برای اجرای آتش‌بس‌هایی آغاز شد که طرف‌های درگیر در مخاصمات بر سر آن به توافق رسیده بودند. تا اوایل دهه ۱۹۹۰ میلادی شورای امنیت به میزان فزاینده‌ای دستور آغاز مأموریت‌های حفظ صلح را در مناطقی صادر می‌کرد که هنوز جنگ در آن‌ها ادامه داشت و اسلحه‌ها جان مردم را می‌گرفتند. در رواندا تعداد نیروهای نظامی «مأموریت کمکی ملل متحد برای رواندا» بسیار کمتر از آن بود که بتواند جلوی قتل عام ۸۰۰ هزار توتسی را توسط هوتوها در سال ۱۹۹۴ بگیرد. در یوگسلاوی سابق نیز تعداد چندصد نفری نیروها حافظ صلح سازمان ملل برای پیشگیری از قتل عام ۸ هزار مسلمان توسط صرب‌های بوسنی در سال ۱۹۹۵ کافی نبود.

در سومالی نیز جنگ به‌قدری گسترده شده بود که «دومین عملیات ملل متحد در سومالی» در سال ۱۹۹۳ نتوانست به اهداف خود برای ایجاد و حفظ صلح میان طرف‌های درگیر دست یابد و دو سال بعد این عملیات لغو شد. زمان آن رسیده بود که شورای امنیت و دپارتمان عملیات‌های حفظ صلح سازمان ملل متحد از این وقایع درس گرفته و کاستی‌های خود را جبران کند. تحقیقاتی در مورد علل شکست‌های پی‌درپی این مأموریت‌ها انجام و نتیجه آن‌ها در گزارشی معروف به «گزارش براهیمی» منتشر شد. این گزارش توسط «لخدر براهیمی»، رئیس پنل تحقیقاتی مهیا شده بود. در این گزارش بر لزوم تعهد سیاسی کشورهای عضو، تغییر ساختاری گسترده و افزایش حمایت‌های مالی تأکید شده بود تا تضمین شود که «کلاه‌ آبی‌ها» دوباره در چنین شرایط وخیمی گرفتار نشوند.

از آن زمان، مأموریت‌های حفظ صلح ملل متحد به موفقیت‌های شایانی دست یافته است که گستره‌ای وسیع را در بر می‌گیرند؛ از کوزوو تا سودان جنوبی و از هایتی تا تیمور. این مأموریت‌ها توانسته‌اند ثبات نسبی را به مناطقی باز گردانند که ایجاد ثبات در آن‌ها غیرممکن به‌نظر می‌رسید و در این راه تعهد داشته‌اند که صرفاً در مواقع ضروری به زور متوسل شوند؛ مخصوصاً حین حفاظت از غیرنظامیان. در لیبریا این نیروها یک جنگ خشن داخلی را پایان دادند و مخاصمه مسلحانه را به برگزاری انتخابات دموکراتیک منتهی کردند. در تیمور توانستند یک ملت جدید را در راه استقلال از اندونزی هدایت کنند. در ساحل عاج به‌همراه نظامیان فرانسوی توانستند یک جنگ خونین را پایان دهند. در مخاصمه فعلی در جمهوری آفریقای مرکزی این نیروها در سطحی گسترده در برقراری نظم مشارکت داشته و اجازه دارند همانند نیروهای پلیس این کشور در پایتخت آن «بانگوی» اقدام به دستگیری متهمین و مظنونین کنند.

امروزه این نیروها در عرصه تکنولوژی نیز پیشرفت قابل توجهی داشته‌اند. آن‌ها توانستند با استفاده از پهبادهای پیشرفته و بالن‌های مجهز به دوربین و سنسور، امنیت پاپ فرانسیس را در سفر به بانگوی در نوامبر ۲۰۱۵ حفظ کنند. با توجه به این‌که سازمان ملل متحد رأساً ارتشی مخصوص به‌خود ندارد، هنوز به کشورهای شرکت‌کننده در مأموریت‌هایش وابسته است که این وابستگی به‌طور خاص در مورد تأمین بودجه این مأموریت‌ها مشاهده می‌شود. هزینه مأموریت‌های حفظ صلح سازمان تنها برای سال ۲۰۱۵ حدود ۹ میلیارد دلار بود.

علی اکبر جناب زاده

[i] UN Truce Supervision Organization

[ii] UN Department of Peacekeeping Operations (DPKO)

امتیاز این مطلب
به این مطلب امتیاز دهید
[مجموع آرای ثبت شده: 0 میانگین امتیاز مطلب: 0]
  • facebook
  • googleplus
  • twitter
  • linkedin
  • linkedin

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.